CMENTARZ RAKOWICKI. Mieszkańcy dawnego Krakowa – historie odnalezione w archiwaliach - Klemens Bąkowski (1860-1938)

ANK, Zbiór fotograficzny, sygn. 29/670/1627

Klemens Bąkowski (1860-1938)

W sierpniowej prasie krakowskiej z 1938 r. ukazały się nekrologi i wspomnienia o zmarłym Klemensie Bąkowskim, „niestrudzonym kronikarzu Krakowa”, w których czytamy:
„traci Kraków jednego z najwybitniejszych i najgorliwszych miłośników przeszłości Krakowa” („Głos Narodu” nr 231 z 24.08.),
„znowu odchodzi ze świata jeden z najbardziej typowych i najwybitniejszych przedstawicieli oraz najgorliwszych miłośników Starego Krakowa” („Czas” nr 231 z 24.08),
„z grona patrycjatu krakowskiego ubyła dziś szlachetna postać uczonego, który poświęcił swemu miastu całe życie, jako jego dziejopis i jako prawny obrońca municypalnych interesów gminy miasta Krakowa” („Ilustrowany Kurier Krakowski” nr 233 z 24.08.).

Klemens Stanisław Bąkowski urodził się 23 listopada 1860 r. w Krakowie, był młodszym synem Józefa i Anny z Walkaszów Bąkowskich. W latach 1867-1871 był uczniem szkoły głównej ludowej św. Barbary, potem w latach 1871-1879 kontynuował naukę w c.k. Gimnazjum św. Anny, w latach 1879-1883 był studentem Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, tytuł dr praw uzyskał w marcu 1885 r. Praktykę sądową odbył w c.k. Sądzie Krajowym w Krakowie, praktykę adwokacką w kancelarii mecenasa Karola Pieniążka, w marcu 1891 r. został wpisany na listę adwokatów – kancelarię prowadził w Krzeszowicach do 1907 r.
W maju 1902 r. został wybrany radcą miejskim (mandat z koła wyborczego I – osoby o wysokim podatku dochodowym, inteligencja, wolne zawody), zasiadał w Radzie Miejskiej do 1908 r. Jako radca był członkiem wielu komisji, m.in. Komisji Archiwalnej (dla spraw Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa), wchodził w jej skład od 1897 r., jako ekspert spoza grona Rady. W styczniu 1908 r. Juliusz Leo, Prezydent Miasta Krakowa powierzył mu obowiązki Syndyka Miasta Krakowa, którym był  do września  1933 r.  Funkcję syndyka (radcy prawnego) pełnił także od czerwca 1907 r. do stycznia 1933 r. w krakowskiej filii Banku Krajowego Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkiem Księstwem Krakowskiem (od 1920 r. Polski Bank Krajowy, od 1924 r. Bank Gospodarstwa Krajowego). W latach 1922-1934 reprezentował w sprawach sądowych Francuską Spółkę Akcyjną Spółka Galicyjska Kopalń w Libiążu.

Klemens Bąkowski jesienią 1896 r. był członkiem założycielem (Komitet Organizacyjny 21.11.1896-6.01.1897) Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, którego siedzibą był budynek Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa (ul. Sienna 16). Był sekretarzem Towarzystwa (1897-1914), od 1916 r. członkiem honorowym.
Był także członkiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Krakowie (1887-1891), Towarzystwa Strzeleckiego Krakowskiego (1910-1917), Towarzystwa Muzeum Etnograficznego (1916-1921), Komitetu Kopca Kościuszki (od maja 1918 r., od czerwca 1919 r. był sekretarzem, od listopada 1926 r. wiceprezesem).
Wspierał ideę powstania Polskiego Archiwum Wojennego, powołanego w 1915 r. w Wiedniu, przekazując archiwalia i pamiątki dotyczące sprawy polskiej oraz udziału Polaków w walkach.
Był pasjonatem dziejów Krakowa – zajmował się różnymi aspektami historii miasta i jego mieszkańców, opublikował wiele dzieł poświęconych temu tematowi. W latach 1899-1938 był członkiem Towarzystwa Historycznego we Lwowie (od 1924 r. Polskiego Towarzystwa Historycznego Oddział w Krakowie). W 1930 r. (28.11.-4.12.) uczestniczył w V Powszechnym Zjeździe Historyków Polskich w Warszawie. Środowisko naukowe doceniało jego wiedzę, m.in. w 1934 r. Zarząd Polskiej Akademii Nauk zaprosił go udziału w pracach Komitetu ogólnego badań nad Kopcem Krakusa.
W listopadzie 1929 r. Prezydent RP Ignacy Mościcki odznaczył K. Bąkowskiego Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Ostatni wpis w prowadzonym przez Klemensa Bąkowskiego od 6 stycznia 1914 r. „Diariuszu życia krakowskiego” pochodzi z 4 sierpnia 1938 r. „policjanci zawiadomili kamieniczników, iż mają wywiesić chorągwie na 5/8. Galówka moskiewskim obyczajem. Wyznaczają składki na „marsz kadrówki” – patrioci powinni iść za darmo, wziąć sobie wikt na plecy, a nie kazać sobie opłacać swą „patriotyczną” demontrację”.

Klemens Bakowski zmarł w swoim mieszkaniu w swojej kamienicy przy ul. św. Jana 12 w nocy 21 sierpnia 1938 r. o godzinie 24 (jak zapisano w księdze zgonów Urzędu Zdrowia w Krakowie) – w nekrologu podano datę 22 sierpnia.

Testamentem spisanym 1 lipca 1913 r. cały swój majątek czyli kamienicę przy ul. św. Jana 12 zapisał Towarzystwu Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. W lipcu 1920 r. Adam Chmiel, dyrektor Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa, poświadczył pismem, iż otrzymał w depozyt „zamkniętą kopertę z napisem: Dokument Depozyt Dr Klemensa Bąkowskiego – otworzyć w razie śmierci tegoż”. W 1929 r. Bąkowski dopisał kodycyl do testamentu „Wszelkie rękopisy oddać do Archiwum Aktów Dawnych M. Krakowa dla Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa”. Część spuścizny K. Bąkowskiego Leon Tomasik, wykonawca testamentu, przekazał 31 października 1938 r. do Biblioteki Jagiellońskiej (rękopisy nr 7281-7338, 7340). W grudniu 1938 r. Edward Kubalski, zarządca masy spadkowej, przekazał do Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa „książki, archiwalia i przedmioty muzealne” (zespół nr 29/675 Zbiór Klemensa Bąkowskiego 1808-1936). Niewielką część dokumentacji Leon Tomasik w 1939 r. przekazał Polskiej Akademii Umiejętności (rękopis nr 2298).

Wydział Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa na posiedzeniu 13 marca 1995 r. podjął uchwałę o ustanowieniu nagrody własnej Towarzystwa imienia Klemensa Bąkowskiego za zasługi w pracy naukowej i działania na rzecz Krakowa. Nagroda pieniężna (od 2016 r. współfinansowana przez Urząd Miasta Krakowa) jest przyznawana raz do roku na ostatnim w danej kadencji posiedzeniu Wydziału, uroczyste wręczenie dyplomu oraz (od 2016 r.) statuetki autorstwa profesora Czesława Dźwigaja, odbywa się podczas Walnego Zgromadzenia.

dr Kamila Follprecht
listopad 2025

Bibliografia:
Józef Muczkowski, Klemens Bąkowski 23 XI 1860 – 22 VIII 1938, „Rocznik Krakowski”, t. 30, 1938, s. 214-218.
Czesław Lechicki, Z papierów po Klemensie Bąkowskim, „Małopolskie Studia Historyczne” R. V, z. 3/4, 1964, s. 99-106; R. IX, z. 3/4, 1966, s. 107-116.
Wiesław Bieńkowski, Klemens Bąkowski (1860-1938), [w:] Ludzie, którzy umiłowali Kraków. Założyciele Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, red. Wiesław Bieńkowski, Kraków 1997, s. 45-56.
Irena Homola-Skąpska, Życie codzienna w czasie I wojny światowej w dziennikach krakowskiego adwokata Klemensa Bąkowskiego, „Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie, R. 50, 2005, s. 311-335.
Grażyna Lichończak-Nurek, Dr Klemens Bąkowski (1860-1938). W 70. rocznicę śmierci, „Rocznik Krakowski”, t. 74, 2008, s. 5-23.
Bogusław Krasnowolski, Klemens Bąkowski a ochrona krakowskich zabytków na przełomie wieków XIX i XX, „Rocznik Krakowski”, t. 74, 2008, s. 25-49.
Piotr Dobosz, Krótki przyczynek do życiorysu doktora Klemensa Bąkowskiego i historii kamienicy przy ul. Świętego Jana 12 w Krakowie, „Rocznik Krakowski”, t. 75, 2009, s. 203-210.
Grażyna Lichończak-Nurek, Kamienica mecenasa Klemensa Bąkowskiego (lata 1912-1938) przy ulicy św. Jana 12, [w:] Dom Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa przy ul. św. Jana 12, Biblioteka Krakowska nr 158, Kraków 2013, s. 65-117.
Dom Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa przy ul. św. Jana 12, Biblioteka Krakowska nr 158, Kraków 2013: Kamila Follprecht, Właściciele kamienicy przy ulicy św. Ja na 12 w Krakowie (s. 5-28); Iwona Kawalla, Paweł Czajkowski, Eustachy Jaxa Chronowski i Józef Skąpski – mieszkańcy kamienicy przy ul. św. Ja na 12 w Krakowie w XIX i XX wieku (s. 29-63); Grażyna Lichończak-Nurek, Kamienica mecenasa Klemensa Bąkowskiego (lata 1912-1938) przy ulicy św. Jana 12 (s. 65-117).