Dobroczyńcy Krakowa - Zapis Antoniego Hawełki

Postaci Antoniego Hawełki nie trzeba szerzej przedstawiać; gwoli formalności warto jednak przypomnieć najważniejsze fakty z jego życia. Urodził się w Kętach w 1840 roku (według spisu ludności z 1880 r. – w 1841 r.) Był właścicielem sklepu kolonialnego oraz restauracji, mieszczących się w kamienicy przy Rynku Głównym. Praktykę handlową rozpoczął w rodzinnych Kętach, następnie pracował w Przemyślu, skąd przeniósł się do Krakowa. Tu zdobywał dalsze doświadczenie w kupieckim fachu, pracując w renomowanych sklepach Fuscha i Wentzla, po czym w 1877 r. otworzył własny dom handlowy.

Jak pisał krakowski Czas: „znajomością zawodową, energią, rzetelnością postawił to przedsiębiorstwo na tej stopie, że zdobył wielkie zaufanie dla niego w kraju i za granicą. Stosunki też handlowe firmy były nader obszerne, sięgające daleko poza granice naszego kraju. Ambicją Hawełki było nie tylko utrzymywanie handlu na tej stopie pierwszorzędnej, ale nadto kształcenie u siebie młodzieży, która by zajmowała w handlu poważne stanowisko.”

Winieta reklamowa firmy „Pod Palmą” Antoniego Hawełki, ANK, sygn. Bibl 3756, Kalendarz Czecha 1878 rok.

Antoni Hawełka mieszkał w rynkowej kamienicy wraz ze swoim pracownikami, ANK, Spis ludności miasta Krakowa z 1880 r., sygn. 29/87/1.

Antoni Hawełka nie szczędził środków na cele dobroczynne. Z własnych funduszy odrestaurował kaplicę św. Antoniego w kościele Mariackim; jeszcze krótko przed śmiercią wsparł ciężko chorego studenta kwotą 100 złr. Zmarł 14 stycznia 1894 r. nie pozostawiając rodziny. Firmę przekazał swojemu wieloletniemu współpracownikowi Franciszkowi Macharskiemu.

W 1918 roku Franciszek Macharski założył wraz z bratankiem Leopoldem Macharskim spółkę jawną pod nazwą „Antoni Hawełka”, ANK, Sąd Okręgowy w Krakowie, sygn. 29/1989/18397.

Testamentem z dnia 19 sierpnia 1893 roku Hawełka dokonał znaczących zapisów. Przeznaczył 5 tysięcy złr. na rzecz krakowskich „głodnych dzieci” oraz 3 tysiące złr. dla Towarzystwa Przyjaciół Muzyki Krakowskiej „Harmonia”. Łączna kwota legatów, po potrąceniu należnych opłat podatkowych, wyniosła 7200 złr. i – zgodnie z wolą zapisodawcy – została wypłacona w trzy lata po jego śmierci na ręce Prezydenta Miasta Krakowa. O złożonych legatach powiadomiono ówczesnego prezesa komitetu dla „głodnych dzieci”, zajmującego się wydawaniem posiłków ubogim uczniom, jak również prezesa „Harmonii” – dr. Henryka Jordana.

Pierwsza strona protokołu dot. odebrania legatów Antoniego Hawełki przez Prezydenta Krakowa, ANK, Akta miasta Krakowa, sygn. 29/33/Kr 8012.

Kolejne strony protokołu dot. odebrania legatów Antoniego Hawełki przez Prezydenta Krakowa, ANK, Akta miasta Krakowa, sygn. 29/33/Kr 8012.

Prośba dr. Henryka Jordana skierowana do krakowskiego Magistratu dot. wypłacenia procentu od legatu Hawełki na „głodne dzieci”, 1898 rok. Z taką prośbą komitet zwracał się do władz miejskich każdego roku, ANK, Akta miasta Krakowa, sygn. 29/33/Kr 8012.

Prezydent miasta J. Friedlein zezwala na wypłatę odsetek od kapitału fundacji Hawełki na rzecz „głodnych dzieci”, 1903 rok, ANK, Akta miasta Krakowa, sygn. 29/33/Kr 8012.

Zapis głosił ponadto, iż w przypadku rozwiązania Towarzystwa „Harmonia” Prezydent miasta zobowiązany był przeznaczyć przypadającą na nie kwotę na inne pożyteczne stowarzyszenie. Samo Towarzystwo oraz działająca przy nim orkiestra rzemieślnicza były szczególnie bliskie sercu Antoniego Hawełki. To on ufundował mundury dla muzyków i regularnie wspierał stowarzyszenie datkami, zasilając jego zwykle skromną kasę i chroniąc je niejednokrotnie przed rozwiązaniem. Orkiestra „Harmonii” przygrywała w Skawinie na pogrzebie brata Hawełki, Maksymiliana, a także uczestniczyła w uroczystościach pogrzebowych samego ofiarodawcy…

Nie tylko Antoni Hawełka wspierał krakowską „Harmonię”. Zaproszenie wystawione dla Stanisława Tomkowicza, historyka sztuki i konserwatora zabytków, na wieczór kostiumowy na dochód dla Towarzystwa „Harmonia”, ANK, Obchody i uroczystości krakowskie – zbiór szczątków zespołów akt komitetów obchodów, sygn. 29/576/261.

Prośba dr. Henryka Jordana skierowana do Prezydenta Krakowa dot. wypłacenia procentu od legatu Hawełki dla Towarzystwa „Harmonia”, ANK, Akta miasta Krakowa, sygn. 29/33/Kr 8012.

Prezydent miasta poleca kasie miejskiej wypłacenie odsetek z fundacji Hawełki dla „Harmonii”, 1903 rok. Sekretarzem „Harmonii” był wówczas Eugeniusz Mehoffer, urzędnik C.K. Kolei Państwowej, brat Józefa, a prezesem Jan K. Fedorowicz, późniejszy prezydent Krakowa, ANK, Akta miasta Krakowa, sygn. 29/33/Kr 8012.

Oprócz wyżej wymienionych legatów Antoni Hawełka zapisał m.in. tysiąc złr. na fundusz odnowienia wspomnianej już kaplicy św. Antoniego; 500 złr. na odnowienie kościoła franciszkanów w Krakowie, 500 złr. na Zakład staruszek i kalek na Blichu im. hr. Sołtykowej w Krakowie oraz 200 złr. na rzecz biblioteki Stowarzyszenia młodzieży handlowej w Krakowie.

Należy podkreślić, iż tradycję działalności dobroczynnej Antoniego Hawełki kontynuował jego spadkobierca i następca, Franciszek Macharski…

C.K. Namiestnictwo we Lwowie zezwala na wydanie legatu Hawełki na rzecz Zakładu staruszek i kalek na Blichu, ANK, Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej Oddział w Krakowie, sygn. 29/312/3165.