Dobroczyńcy Krakowa - Zapis Adama Prusa Wiśniewskiego

Adam Prus Wiśniewski urodził się w 1828 r. w Golkowicach koło Wieliczki. Pracował w charakterze adiunkta, a potem sędziego w C.K. Sądzie Powiatowym w Wojniczu. Jako emeryt mieszkał w Krakowie przy ul. Krupniczej, utrzymując się z pensji sędziowskiej. Zmarł w Krakowie 25 lipca 1897 r. z powodu wady serca. Nie posiadał rodziny.

Wpis na nazwisko Adam Prus Wiśniewski, ANK, Spis ludności miasta Krakowa z 1890 roku, sygn. 29/88/15.

Akt zgonu Adama Prusa Wiśniewskiego, ANK, Akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej św. Szczepana w Krakowie, sygn. 29/331/203, s. 444, poz. 64.

Pozostawił po sobie majątek, który testamentem z dnia 18 czerwca 1897 r. przeznaczył na cele publiczne. Wśród dokonanych zapisów znalazły się dwa, na mocy których ustanowiono fundacje.

Pierwszy z nich dotyczył utworzenia funduszu żelaznego dla Arcybractwa Miłosierdzia w Krakowie w wysokości 2000 złr., od którego procent miał być przeznaczany dożywotnio na rzecz wdowy po urzędniku sądowym – konceptowym lub manipulacyjnym – narodowości polskiej i wyznania rzymskokatolickiego, który w chwili śmierci był pracownikiem sądu w Krakowie bądź innego sądu w Galicji Zachodniej, a który „całej pensji lub w ogóle żadnej pensji nie wysłużył”. Ponieważ Arcybractwo Miłosierdzia odmówiło przyjęcia zapisu Wiśniewskiego, zarząd fundacji powierzono Gminie Miasta Krakowa, która uchwałą z 1914 roku przejęła jego administrowanie.

Rada miasta przyjmuje w zarząd Fundację Wiśniewskiego, 1914 r. ANK, Akta miasta Krakowa, sygn. 29/33/IT 2150.

Fragment aktu fundacyjnego, maj 1919 r., ANK, Akta miasta Krakowa, sygn. 29/33/IT 2150.

Niestety, w wyniku wybuchu I wojny światowej, a następnie dewaluacji pieniądza oraz niewielkiej wartości majątku, fundacja nie podjęła działalności, a osiągany dochód ulegał kapitalizacji. W 1943 roku władze Generalnego Gubernatorstwa zniosły fundację, a jej majątek przekazano do dyspozycji Stadthauptmanna (naczelnika miasta) w Krakowie z przeznaczeniem na cele dobroczynne.

Informacja z PKO w Krakowie dot. wkładu oszczędnościowego Fundacji Wiśniewskiego, kwiecień 1926 r., ANK, Akta miasta Krakowa, sygn. 29/33/IT 2150.

Natomiast drugi zapis dotyczył utworzenia funduszu żelaznego dla Towarzystwa Dobroczynności w Krakowie, również w wysokości 2000 złr., od którego procent miał być przeznaczany dożywotnio na trzy wdowy po „upadłych rzemieślnikach” krakowskich, narodowości polskiej i wyznania rzymskokatolickiego, mających liczne potomstwo, prowadzących moralne życie oraz nieposiadających żadnego źródła dochodu. Towarzystwo Dobroczynności, podobnie jak Arcybractwo Miłosierdzia, odmówiło przyjęcia tego zapisu, w związku z tym C.K. Namiestnictwo przekazało zarząd fundacji Gminie Miasta Krakowa, która uchwałą z 1914 roku zarząd ten przyjęła.

Arkusz zgłoszenia o zapomogę z Fundacji Wiśniewskiego, ANK, Akta miasta Krakowa, sygn. 29/33/IT 2150.

Poświadczenie cechowe dla rzemieślnika, po którym wdowa ubiegała się o zapomogę fundacyjną, ANK, Akta miasta Krakowa, sygn. 29/33/IT 2150.

Świadectwo ubóstwa wdowy ubiegającej się o zapomogę, ANK, Akta miasta Krakowa, sygn. 29/33/IT 2150.

W 1936 roku, wobec niewystarczającego majątku fundacji uniemożliwiającego wypłatę odpowiedniej liczby zapomóg, zmieniono jej nazwę na „Fundację zapomogową śp. Adama Prusa Wiśniewskiego dla wdów po podupadłych rzemieślnikach krakowskich”. Wcześniej, na mocy zezwolenia Wojewody Lwowskiego z 1931 roku, do fundacji tej włączono kapitał Fundacji Katarzyny Hanowiczowej, również przeznaczonej dla wdów po podupadłych rzemieślnikach krakowskich.

Pierwsza strona testamentu Katarzyny Hanowiczowej, ANK, Akta miasta Krakowa, 29/33/IT 2150.

Należy podkreślić, że nie były to jedyne zapisy testamentowe Adama Prusa Wiśniewskiego na rzecz Krakowa. Liczne towarzystwa i organizacje dobroczynne otrzymały z jego majątku hojne dotacje, z których największa – w wysokości 10 tys. złr. – przeznaczona była na odzyskanie zamku na Wawelu. Na własny pogrzeb oraz utrzymanie grobu zapisał natomiast kwotę 500 złr.