CMENTARZ RAKOWICKI. Mieszkańcy dawnego Krakowa – historie odnalezione w archiwaliach - Klemens Bąkowski (1860-1938)

ANK, Zbiór fotograficzny, sygn. 29/670/1627

Klemens Bąkowski (1860-1938)

W sierpniowej prasie krakowskiej z 1938 r. ukazały się nekrologi i wspomnienia o zmarłym Klemensie Bąkowskim, „niestrudzonym kronikarzu Krakowa”, w których czytamy:
„traci Kraków jednego z najwybitniejszych i najgorliwszych miłośników przeszłości Krakowa” („Głos Narodu” nr 231 z 24.08.),
„znowu odchodzi ze świata jeden z najbardziej typowych i najwybitniejszych przedstawicieli oraz najgorliwszych miłośników Starego Krakowa” („Czas” nr 231 z 24.08),
„z grona patrycjatu krakowskiego ubyła dziś szlachetna postać uczonego, który poświęcił swemu miastu całe życie, jako jego dziejopis i jako prawny obrońca municypalnych interesów gminy miasta Krakowa” („Ilustrowany Kurier Krakowski” nr 233 z 24.08.).

Klemens Stanisław Bąkowski urodził się 23 listopada 1860 r. w Krakowie, był młodszym synem Józefa i Anny z Walkaszów Bąkowskich. W latach 1867-1871 był uczniem szkoły głównej ludowej św. Barbary, potem w latach 1871-1879 kontynuował naukę w c.k. Gimnazjum św. Anny, w latach 1879-1883 był studentem Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, tytuł dr praw uzyskał w marcu 1885 r. Praktykę sądową odbył w c.k. Sądzie Krajowym w Krakowie, praktykę adwokacką w kancelarii mecenasa Karola Pieniążka, w marcu 1891 r. został wpisany na listę adwokatów – kancelarię prowadził w Krzeszowicach do 1907 r.
W maju 1902 r. został wybrany radcą miejskim (mandat z koła wyborczego I – osoby o wysokim podatku dochodowym, inteligencja, wolne zawody), zasiadał w Radzie Miejskiej do 1908 r. Jako radca był członkiem wielu komisji, m.in. Komisji Archiwalnej (dla spraw Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa), wchodził w jej skład od 1897 r., jako ekspert spoza grona Rady. Zrezygnował z zasiadania w Radzie Miejskiej, kiedy Juliusz Leo, Prezydent Miasta Krakowa powierzył mu obowiązki Syndyka Miasta Krakowa (funkcje pełnił do 1933 r., kiedy „został przeniesiony w stan spoczynku”). Funkcję syndyka (radcy prawnego) pełnił także od czerwca 1907 r. do stycznia 1933 r. w krakowskiej filii Banku Krajowego Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkiem Księstwem Krakowskiem (od 1920 r. Polski Bank Krajowy, od 1924 r. Banku Gospodarstwa Krajowego). W latach 1922-1934 reprezentował w sprawach sądowych Francuską Spółkę Akcyjną Spółka Galicyjska Kopalń w Libiążu.
Klemens Bąkowski jesienią 1896 r. był członkiem założycielem (Komitet Organizacyjny 21.11.1896-6.01.1897) Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, którego siedzibą był budynek Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa (ul. Sienna 16). Był sekretarzem Towarzystwa (1897-1914), od 1916 r. członkiem honorowym.
Był także członkiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Krakowie (1887-1891), Towarzystwa Strzeleckiego Krakowskiego (1910-1917), Towarzystwa Muzeum Etnograficznego (1916-1921), Komitetu Kopca Kościuszki (od maja 1918 r., od czerwca 1919 r. był sekretarzem, od listopada 1926 r. wiceprezesem).
Wspierał ideę powstania Polskiego Archiwum Wojennego, powołanego w 1915 r. w Wiedniu, przekazując archiwalia i pamiątki dotyczące sprawy polskiej oraz udziału Polaków w walkach.
Był pasjonatem dziejów Krakowa – zajmował się różnymi aspektami historii miasta i jego mieszkańców, opublikował wiele dzieł poświęconych temu tematowi. W latach 1899-1938 był członkiem Towarzystwa Historycznego we Lwowie (od 1924 r. Polskiego Towarzystwa Historycznego Oddział w Krakowie). W 1930 r. (28.11.-4.12.) uczestniczył w V Powszechnym Zjeździe Historyków Polskich w Warszawie. Środowisko naukowe doceniało jego wiedzę, m.in. w 1934 r. Zarząd Polskiej Akademii Nauk zaprosił go udziału w pracach Komitetu ogólnego badań nad Kopcem Krakusa.
W listopadzie 1929 r. Prezydent RP Ignacy Mościcki odznaczył K. Bąkowskiego Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Ostatni wpis w prowadzonym przez Klemensa Bąkowskiego od 6 stycznia 1914 r. „Diariuszu życia krakowskiego” pochodzi z 4 sierpnia 1938 r. „policjanci zawiadomili kamieniczników, iż mają wywiesić chorągwie na 5/8. Galówka moskiewskim obyczajem. Wyznaczają składki na „marsz kadrówki” – patrioci powinni iść za darmo, wziąć sobie wikt na plecy, a nie kazać sobie opłacać swą „patriotyczną” demontrację”.

Klemens Bakowski zmarł w swoim mieszkaniu w swojej kamienicy przy ul. św. Jana 12 w nocy 21 sierpnia 1938 r. o godzinie 24 (jak zapisano w księdze zgonów Urzędu Zdrowia w Krakowie) – w nekrologu podano datę 22 sierpnia.

Testamentem spisanym 1 lipca 1913 r. cały swój majątek czyli kamienicę przy ul. św. Jana 12 zapisał Towarzystwu Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. W lipcu 1920 r. Adam Chmiel, dyrektor Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa, poświadczył pismem, iż otrzymał w depozyt „zamkniętą kopertę z napisem: Dokument Depozyt Dr Klemensa Bąkowskiego – otworzyć w razie śmierci tegoż”. W 1929 r. Bąkowski dopisał kodycyl do testamentu „Wszelkie rękopisy oddać do Archiwum Aktów Dawnych M. Krakowa dla Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa”. Część spuścizny K. Bąkowskiego Leon Tomasik, wykonawca testamentu, przekazał 31 października 1938 r. do Biblioteki Jagiellońskiej (rękopisy nr 7281-7338, 7340). W grudniu 1938 r. Edward Kubalski, zarządca masy spadkowej, przekazał do Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa „książki, archiwalia i przedmioty muzealne” (zespół nr 29/675 Zbiór Klemensa Bąkowskiego 1808-1936). Niewielką część dokumentacji Leon Tomasik w 1939 r. przekazał Polskiej Akademii Umiejętności (rękopis nr 2298).

Wydział Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa na posiedzeniu 13 marca 1995 r. podjął uchwałę o ustanowieniu nagrody własnej Towarzystwa imienia Klemensa Bąkowskiego za zasługi w pracy naukowej i działania na rzecz Krakowa. Nagroda pieniężna (od 2016 r. współfinansowana przez Urząd Miasta Krakowa) jest przyznawana raz do roku na ostatnim w danej kadencji posiedzeniu Wydziału, uroczyste wręczenie dyplomu oraz (od 2016 r.) statuetki autorstwa profesora Czesława Dźwigaja, odbywa się podczas Walnego Zgromadzenia.

dr Kamila Follprecht
listopad 2025

Bibliografia:
Józef Muczkowski, Klemens Bąkowski 23 XI 1860 – 22 VIII 1938, „Rocznik Krakowski”, t. 30, 1938, s. 214-218.
Czesław Lechicki, Z papierów po Klemensie Bąkowskim, „Małopolskie Studia Historyczne” R. V, z. 3/4, 1964, s. 99-106; R. IX, z. 3/4, 1966, s. 107-116.
Wiesław Bieńkowski, Klemens Bąkowski (1860-1938), [w:] Ludzie, którzy umiłowali Kraków. Założyciele Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, red. Wiesław Bieńkowski, Kraków 1997, s. 45-56.
Irena Homola-Skąpska, Życie codzienna w czasie I wojny światowej w dziennikach krakowskiego adwokata Klemensa Bąkowskiego, „Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie, R. 50, 2005, s. 311-335.
Grażyna Lichończak-Nurek, Dr Klemens Bąkowski (1860-1938). W 70. rocznicę śmierci, „Rocznik Krakowski”, t. 74, 2008, s. 5-23.
Bogusław Krasnowolski, Klemens Bąkowski a ochrona krakowskich zabytków na przełomie wieków XIX i XX, „Rocznik Krakowski”, t. 74, 2008, s. 25-49.
Piotr Dobosz, Krótki przyczynek do życiorysu doktora Klemensa Bąkowskiego i historii kamienicy przy ul. Świętego Jana 12 w Krakowie, „Rocznik Krakowski”, t. 75, 2009, s. 203-210.
Grażyna Lichończak-Nurek, Kamienica mecenasa Klemensa Bąkowskiego (lata 1912-1938) przy ulicy św. Jana 12, [w:] Dom Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa przy ul. św. Jana 12, Biblioteka Krakowska nr 158, Kraków 2013, s. 65-117.