Materiały dotyczące Olgi Boznańskiej i jej rodziny w zasobie Archiwum Narodowego w Krakowie - Olga i Kraków
W 1862 r. rodzice Olgi – Adam Boznański i Eugenia Mondant zawarli związek małżeński. Niestety o matce Olgi – Francuzce urodzonej w miejscowości Valence nauczycielce j. francuskiego Eugenii Mondant niewiele posiadamy informacji. W księgach małżeństw parafii krakowskich nie odnalazłam nawet aktu ich małżeństwa. W naszych aktach pojawiają też różne daty jej urodzenia. Z informacji zawartych w aktach urodzenia jej córek wiemy, że była córką Antoniego z zawodu chemika (geologa) i Apolloni (lub Pauliny) Beguin.
15 kwietnia 1865 r. w domu przy ul. Pawiej, nr 159 (Parafia św. Floriana) na świat przychodzi pierwsza córka Adama i Eugenii – bohaterka naszej galerii Olga Boznańska, w 1868 r. jej siostra Izabela.
Wg publikacji „Wykazu ulic, placów, kościołów i domów miasta Krakowa i Podgórza..” Aleksandra Nowoleckiego z 1880 pod nr 159 przy ul. Pawiej (zwanej dawniej Zacisze) znajdował się dworek– wówczas własność Fryderyka Ludwika Westenholza „z ogrodem zwany Pernusowski od rodziny Pernusów właścicieli jego w XVII wieku. Tu w r. 1671 król Michał Korybut ze swą małżonką królową Eleonorą, czas jakiś mieszkali”. Dworek nie przetrwał do dzisiejszych czasów, później na jego miejscu znajdowały się tzw. Składy Przeworskiego a dziś a wznoszą się tam zupełnie inne budynki (ul. Pawia 9).
Akt urodzenia Olgi Heleny Karoliny Boznańskiej (ANK, Akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej św. Floriana w Krakowie, sygn. 29/326/181, nr 80)
Akt urodzenia Izabelli Antoniny Eweliny Boznańskiej (ANK, Akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej św. Floriana w Krakowie, sygn. 29/326/183, nr 80)
Adam Boznański i Eugenia Boznańscy w 1867 r. (wciąż jeszcze mieszkając przy ul. Pawiej) kupili 10 czerwca 1867 r. od Marcina i Józefy Szczurek kawałek łąki przy ul. Wolskiej, gdzie został wybudowany dom rodzinny Olgi. W 1870 r. dom już stał, przynosił dochód (mieszkania były wynajmowane) chociaż Boznańscy jeszcze tam nie mieszkali, sprowadzili się tam na stałe w r. 1873.
Kontrakt kupna przez Adama i Eleonorę Boznańskich łąki przy realności nr 70, dz. III (dawniej dz. IX, nr 150) z dnia 10.06.1867 r., ANK, Akta notariusza Romana Goebla w Krakowie, sygn. 29.862/1
Fragment Spisu ludności z r. 1870 dot. domu nr 101 w dz. III (ANK, Akta miasta Krakowa, sygn. Kr 4806)
Olga Boznańska wyjechała z Krakowa do Monachium by uczyć się malarstwa jako 20 letnia dziewczyna w 1885 r. – od tamtej pory nie wróciła do Krakowa na stałe, ale też nigdy do końca tego miasta nie opuściła, ze względu na mieszkających tu rodziców, przyjaciół i kamienicę. Finalnie także jej prywatne archiwum, osobiste rzeczy z pracowni paryskiej znalazły dom w Muzeum Narodowym w Krakowie.
Rodzice dbali o edukację sióstr, starając się o rozwój ich talentów, obydwie korzystały z domowej edukacji. Wiadomo np., że prywatnych lekcji rysunku udzielał Oldze m.in. Kazimierz Pochwalski i Józef Siedlecki znani malarze krakowscy. Jej siostra Izabella utalentowana muzycznie miała prywatne lekcje muzyki.
W 1868 r. Adam Baraniecki lekarz i społecznik stworzył w Krakowie ogólnodostępne kursy dla kobiet różnych stanów, będące namiastką studiów wyższych wówczas niedostępnych dla kobiet. Kursy te cieszyły się ogromnym powodzeniem i zapewne także dla panien z dobrych domów w Krakowie „wypadało” z nich korzystać i na nich bywać. W niekompletnie zachowanej dokumentacji pozostałej po Kursach Wyższych dla kobiet im. Adriana Baranieckiego w Krakowie przechowywanej w naszym Archiwum znajdujemy zapisy potwierdzające uczęszczanie na zajęcia także i panien Boznańskich.
Olga Boznańska była zapisana na kursy na wydziale Sztuk Pięknych w latach 1881/1882, 1882/1883: zob: uczęszczała na zajęcia z historii sztuki techniki wyrobów artystycznych technikę i historię wyrobów artystycznych modelowanie stałe a także wraz z siostrą na historię muzyki i wykłady z harmonii
Wpisy dot. Olgi Boznańskiej na listach uczestniczek zajęć w ramach Wydziału Sztuk (ANK, Kursa Wyższe dla kobiet im. Adriana Baranieckiego w Krakowie, sygn. 29/486/1
Wpisy dot. Olgi i Izabelii Boznańskiej na listach uczestniczek zajęć z historii muzyki i harmonii (ANK, Kursa Wyższe dla kobiet im. Adriana Baranieckiego w Krakowie, sygn. 29/486/1
Opis nauki na oddziale sztuk pięknych Kursów A. Baranieckiego z 1882 r. w dzienniku korespondencyjny wydawanych pism oraz wszelkich ogłoszeń dawanych do prasy (ANK, Kursa Wyższe dla kobiet im. Adriana Baranieckiego w Krakowie, sygn. 29/486/1
Nauczycielami na kursach Baranieckiego były znane postacie krakowskiego świata artystycznego – m.in. Hipolit Lipiński malarz realistyczny, uczeń Matejki, Józef Siedlecki (1841-1915), Jan Wdowiszewski (1853-1904), znany architekt krakowski, późniejszy Dyrektor Muzeum Techniczno-Przemysłowego.
W tym samym czasie co Olga Boznańska na kursy uczęszczają również przyszłe artystki – jedne z pierwszych rzeźbiarek polskich: Antonina Rożniatowska (1860-1895) czy Teofila Certowiczówna. Olga portretowała później swoje koleżanki, np. Zofię Federowicz z d. Goebel („Portret kobiety w białej sukni na tle wnętrza” 1890) czy malarkę Irenę Zbigniewicz z d. Serda, która tak jak Olga wyjechała do Monachium, a później do Paryża.
W 1896 r. gdy uczennice Baraneum wysyłają petycję do Koła Polskiego oraz Ministerstwa Wyznań i Oświaty by mogły kształcić się w Szkole Sztuk Pięknych Julian Fałat poprosił znaną już wówczas malarkę by objęła katedrę malarstwa lecz ona stanowczo odmówiła (w liście do ojca napisała – cytat za Angelika Kuźniak s. 133 „ (..) ale ja nie czuję i nie czułam się zobowiązana poświęcać swego malarstwa i siebie samej dla kilku głupich nadętych panien które z braku zajęcia brałyby się na kilka miesięcy do sztuki. Na to jest mi mój zawód zanadto poważny”.
Fragment dot. rodziny Boznańskich w Spisie ludności m. Krakowa z r. 1890 (ANK, Spis ludności miasta Krakowa z r. 1890, sygn. 29/88/14, dz. III, nr domu 101)
Karta z katastru Olgi Boznańskiej zamieszkałej przy ul. Wolskiej 21, jako adres stałego pobytu podano adres paryski (ANK, Starostwo Grodzkie Krakowskie, sygn. 29/218/1067)
Olga Boznańska przyjeżdżała także do Krakowa i pracowała w swoim krakowskim domu nad licznym portretami wykonywanymi na zlecenie znajomych, przyjaciół ( m.in. sportretowała córki Edwarda Chmielarczyka (administratora kamienicy), Ludwika Pugeta i rodzinę Pusłowskich) a także ówczesnych znakomitości tj. np. Henryk Sienkiewicz.
Od 1886 r. mieszkańcy Krakowa mogą podziwiać obrazy tworzone przez artystkę, na wystawach Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych a później na wystawach Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka” zrzeszającej wówczas najwybitniejszych artystów polskich: oprócz Boznańskiej; Wyspiańskiego, Chełmońskiego, Axentowicza, Mehoffera, Wyczółkowskiego, m.in. na ścianach Pałacu Sztuki (gdzie w r. 1931 odbyła się tam 1 zbiorowa wystawa jej prac).
Pałac Sztuki na Placu Szczepańskim w Krakowie z 1917 r. (ANK, Zbiór fotograficzny, sygn. 29/670/7182).
Fragmenty katalogów wystaw z l. 1899, 1900, 1905 organizowanych przez Towarzystwo Artystów Polskich „Sztuka” (ANK, Zbiór biblioteczny, sygn. 2623)
W 1946 r. Związek Polskich Artystów Plastyków Zarząd Okręgu w Krakowie zorganizował również wystawę pośmiertną (wystawiono wówczas 71 jej prac, w większości pochodzących ze zbiorów prywatnych) – we wstępie napisał malarz Edward Geppert „Prawdziwa sztuka nie potrzebuje komentarzy. Mówi sama za siebie istotą swego zjawiska, realnymi wartościami, które buduje” (Katalog wystawy pośmiertnej obrazów Olgi Boznańskiej, sygn. 29/1334/430, s. 3)
Z całej rodziny Boznańskich tylko matka Francuzka umarła w Krakowie w 1892 r. wcześniej długo chorując na gruźlicę.
Akt zgonu Eugenii Boznańskiej w 1892 r. w Krakowie (ANK, Akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej Wszystkich Świętych w Krakowie, sygn. 29/332/194, nr 151),
Odpis dekretu dziedzictwa po Eugenii Boznańskiej z 1893 r. złożony w zbiorze dokumentów hipotecznych (ANK, Księgi gruntowe miasta Krakowa i dóbr tabularnych z obszaru Sądu Okręgowego w Krakowie, sygn. 29/465/854)
W 1893 r. Adam Boznański wykupił miejsce na Cmentarzu Rakowickim i zbudował tam rodzinny grobowiec.
Projekt grobowca dla rodziny Boznańskich autorstwa Adama Boznańskiego z 1893 r. (ANK, Archiwum Planów Budownictwa Miejskiego, ABM Cmentarze 52)
W 1906 r. w Paryżu umiera Adam Boznański, jego zwłoki sprowadził do Krakowa i pochował
w rodzinnym grobowcu Boznańskich Franciszek Mączyński – przyjaciel Olgi.
Grobowiec ten został odnowiony w 2007 r. a oprócz Adama i Eugenii Boznańskiej spoczywają w nim Stanisława Janota -Książek (córka Franciszka Boznańskiego, brata Adama) z mężem Bolesławem Książkiem oraz matka Adama – Eleonora z Rozłuckich.
Fotografie przedstawiające odnowiony grobowiec rodzinny Boznańskich z 2007 r. , fot. M. Marzec (ANK, Zarząd Rewaloryzacji Zespołów Zabytkowych Krakowa, sygn. 29/3941/2731)
x
Odpis dekretu dziedzictwa po Adamie Boznańskim z 1907 r. złożony w zbiorze dokumentów hipotecznych (ANK, Księgi gruntowe miasta Krakowa i dóbr tabularnych z obszaru Sądu Okręgowego w Krakowie , sygn. 29/465/921
)
Dramatycznym wydarzeniem w życiu Olgi była samobójcza śmierć siostry Izabeli w r. 1934, która po studiach chemicznych w Genewie i Paryżu mieszkała w tym mieście, zmagając się z uzależnieniami
i chorobą psychiczną. Wśród jej notatek osobistych odnaleziono list do siostry, który został uznany za rozporządzenie jej ostatniej woli (widnieje na nim data 1932 r. ) trafił on w formie odpisu do akt sądowych i hipotecznych. Izabella zapisała w nim swoją połowę nieruchomości przy ul. Wolskiej „biednym miasta Krakowa” powodując niemałe komplikacje urzędowe tym sformułowaniem dla swej siostry. Finalnie Olga uzyskała dożywocie na połowie nieruchomości należącej do Izabelli, a po śmierci Olgi ta część kamienicy miała trafić do magistratu jako organu zajmującego się biednymi w Krakowie.
Odpis wierzytelnego tłumaczenia listu/testamentu Izabelli Boznańskiej złożony w zbiorze dokumentów hipotecznych (ANK, Księgi gruntowe miasta Krakowa i dóbr tabularnych z obszaru Sądu Okręgowego w Krakowie, sygn. 29/465/1146)
Odpis listu – testamentu Izabelli Boznańskiej w j. francuskim (ANK, Sąd Grodzki w Krakowie, sygn. 29/446/33735)
Odpis dekretu dziedzictwa z 1936 r. przyznający połowę kamienicy po Izabelli Boznańskiej decyzją Sądu dożywotnio Oldze Boznańskiej, (ANK, Księgi gruntowe miasta Krakowa i dóbr tabularnych z obszaru Sądu Okręgowego w Krakowie , sygn. 29/465/1146)
Schorowana Olga Boznańska zmarła dnia 26 października 1940 r. w Szpitalu Sióstr Miłosierdzia w Paryżu w wieku 75 lat, na kilka dni przed śmiercią sporządziła testament w którym zapisała swoją połowę nieruchomości przy ul. Wolskiej 21 Akademii Sztuk Plastycznych w Krakowie. Ze względu na okoliczności Akademia weszła w posiadanie tej nieruchomości dopiero po wojnie w r. 1948.
Odpis aktu zgonu Olgi Boznańskiej w j. francuskim (ANK, Sąd Grodzki w Krakowie, sygn. 29/446/20339)
Wierzytelne tłumaczenie aktu zgonu Olgi Boznańskiej z j. francuskiego (ANK, Sąd Grodzki w Krakowie, sygn. 29/446/20339)
Kopia testamentu (tłumaczenie w j. polskim) Olgi Boznańskiej z dn. 20.10.1940 r., w ww. testamencie przekręcono nazwisko Stanisławy Strzembosz na Strzembesz (ANK, Sąd Grodzki w Krakowie, sygn. 29/446/20339)
Postanowienie Sądu Grodzkiego o stwierdzeniu praw do spadku dla Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie z dn. 10.11.1948 r.
