Bona, Zygmunt I Stary i Zygmunt II August – ZŁOTY WIEK
Z okazji jubileuszu 1000-lecia polskich koronacji królewskich, ustanowionego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej na rok 2025, Archiwum Narodowe w Krakowie przygotowało cykl wykładów, wystaw i spotkań edukacyjnych zatytułowany „Złoty wiek”. Jego celem było ukazanie XVI stulecia jako jednego z najświetniejszych okresów w dziejach Polski – czasu dużego politycznego znaczenia, rozkwitu kultury i sztuki, a także dynamicznych przemian społecznych i obyczajowych. Program ten wpisano w szerszy kontekst obchodów tysiąclecia państwa polskiego oraz symbolicznie powiązano z 500. rocznicą traktatu krakowskiego i hołdu lennego księcia pruskiego Albrechta Hohenzollerna na Krakowskim Rynku.
Osią narracji stały się trzy postacie uwiecznione na słynnym obrazie Jana Matejki „Hołd pruski”: królowa Bona, król Zygmunt I Stary oraz ich syn – Zygmunt II August. To wokół nich zbudowano kolejne odsłony projektu. Cykl zainaugurowano 11 marca 2025 roku, w kontekście obchodów „Miesiąca Krakowianek”, spotkaniem poświęconym królowej Bonie. Wydarzenie to było okazją do zmierzenia się z utrwaloną przez wieki „czarną legendą” władczyni i spojrzenie na tę postać z nowej – XXI-wiecznej perspektywy. W tym celu wykorzystano między innymi współczesne narzędzia – sztuczną inteligencję – która na podstawie XVI-wiecznych drzeworytów pozwoliła na rekonstrukcję prawdopodobnego wizerunku królowej. Podobną metodę zastosowaliśmy w przypadku króla Zygmunta I Starego, którego wizerunek został odtworzony na podstawie dość skąpych i niejednoznacznych źródeł ikonograficznych z epoki. Wizerunek Zygmunta II Augusta, jest natomiast dość dobrze znany z obrazów zachowanych zarówno w zbiorach polskich jak i zagranicznych. Pozwala to dość wiernie odtworzyć młodzieńczy wygląd Zygmunta Augusta, który królem został mając niespełna 10 lat, jeszcze za życia swojego ojca. Realizowany przez nas projekt to także zaproszenie do świeżego, bardziej wielowymiarowego spojrzenia na te postaci oraz szerzej na dziedzictwo XVI wieku nie tylko przez pryzmat historii politycznej.
W ramach pierwszej odsłony projektu nowe spojrzenie na postać budzącej kontrowersje władczymi umożliwił również wykład Joanny Potasz pt. „Królowa Bona – czarna legenda…”. Otwarto również wystawę „Bona Sforza. Polska królowa – szkic postaci”, prezentującą m.in. unikatowe listy królowej w językach łacińskim i włoskim.
fot. Wojciech Staszkiewicz
Kolejne spotkanie w ramach cyklu odbyło się 11 kwietnia 2025 r. i było ściśle związane z 500 rocznicą traktatu krakowskiego i hołdu pruskiego. Jego bohaterem był Zygmunt I Stary. Obyczajowość epoki przybliżył wykład dr M. Molendy „Splendor renesansowej mody w czasach Zygmunta I Starego”. Prezentowana ekspozycja „Zygmunt I Stary. Wybrane dokumenty oraz pieczęcie królewskie z zasobu Archiwum Narodowego w Krakowie”.
fot. Wojciech Staszkiewicz
Kulminacyjne wydarzenie projektu zaplanowano na 10 czerwca 2025 r. Całe przedsięwzięcie znakomicie podsumował wykład prof. dr. hab. Marka Ferenca (UJ) „Dwór Jagiellonów w XVI wieku”, a dr M. Molenda w prezentacji „Zygmunt August i Barbara Radziwiłłówna. Historia miłości wyrażona ubiorami” przedstawiła dzieje pary królewskiej poprzez symbolikę i znaczenie stroju, także jako nośnika emocji. Wykładom towarzyszyła wystawa dokumentów króla Zygmunta II Augusta ze zbiorów krakowskiego Archiwum. Projekt „Złoty wiek” przybliżył uczestnikom dziedzictwo dynastii Jagiellonów, ale także pokazał, jak wzbogacić narrację historyczną poprzez wielowymiarowe spojrzenie na postacie z odległej już dzisiejszym odbiorcom przeszłości m.in. poprzez wykorzystanie nowoczesnych narzędzi.
Wspomniane wydarzenia odbyły się stacjonarnie w siedzibie Archiwum Narodowego w Krakowie przy ulicy Rakowickiej 22E. Jednak dla wszystkich, którzy zainteresowani są zasobem Archiwum Narodowego w Krakowie związanym z tą tematyką przygotowaliśmy wybrane materiały archiwalne w trzech odsłonach.
